ఆ ఒళ్లో ఇంకా చోటుంది… తాతయ్య, నానమ్మల దినోత్సవం వేలిముద్రల మధ్య మరుగైపోతున్న చేతుల స్పర్శ
రాత్రి తొమ్మిదిన్నర. ఇంట్లో లైట్లు వెలుగుతున్నాయి, కానీ మాటలు లేవు. హాల్లో సోఫాలో తాతయ్య కూర్చున్నారు, ఖాళీగా టీవీ చూస్తూ. పక్క గదిలో మనవడు ఫోన్‌లో తలదూర్చుకుని ఏదో గేమ్ ఆడుతున్నాడు. ఇద్దరి మధ్య దూరం కేవలం ఇరవై అడుగులు. కానీ మనసుల మధ్య దూరం మాత్రం యోజనాల దూరం. ఈ దృశ్యం ఏ ఒక్క ఇంటిదో కాదు, నేటి తరాల మధ్య నెలకొన్న నిశ్శబ్ద వాస్తవం. మనిషి చంద్రుడిపైకి అడుగుపెట్టేలా చేసిన సాంకేతికత, ఇప్పుడు జేబులో ఇమిడిపోయింది. ఒక్క నొక్కుతో ప్రపంచాన్నే చేతిలోకి తెచ్చిన స్మార్ట్‌ఫోన్, కృత్రిమ మేధ (AI), 5G వేగం – ఇవన్నీ మనిషిని మనిషికి మరింత దగ్గర చేయాలి కదా? కానీ విచిత్రంగా, అదే సాంకేతికత ఒకే ఇంట్లో ఉన్న తాతయ్య-మనవళ్ల మధ్య ఒక అదృశ్య గోడను నిర్మిస్తోంది. సెప్టెంబర్ 12వ తేదీన భారతదేశంలో “తాతయ్య, నానమ్మల దినోత్సవం” జరుపుకోవడం ఒక సందర్భం మాత్రమే కాదు, మనం మర్చిపోతున్న ఒక అనుబంధాన్ని గుర్తుచేసుకునే అవకాశం.
మా చిన్నప్పుడు…
ఒకప్పుడు వేసవి సెలవలంటే అమ్మమ్మ ఊరు, నాయనమ్మ ఇల్లు. మధ్యాహ్నం ఎండలో వాకిట్లో పరిచిన చాప మీద పడుకుని నానమ్మ చెప్పే పంచతంత్రం కథలు, రాత్రిపూట దీపం వెలుగులో తాతయ్య చెప్పే భారత, భాగవత గాథలు – ఇవన్నీ కేవలం కథలు కావు, జీవిత పాఠాలు. మనవళ్లకు నీతులు నేర్పించడమే కాదు, ఆ కథలతో పాటు ప్రేమ, ఓర్పు, గౌరవం అనే విలువలు కూడా వారసత్వంగా అందేవి.తాతయ్య చేతి వేలు పట్టుకుని గుడికి వెళ్ళడం, నానమ్మ చేతి ముద్దలు తినడం, ఆమె పాడే జోల పాటలకు నిద్రపోవడం – ఇవన్నీ ఒక తరం పిల్లలకు అనుభవమైతే, నేటి తరానికి అవి కేవలం వినికిడి కథలుగా మిగిలిపోతున్నాయా అనే ప్రశ్న వేధిస్తోంది.
స్క్రీన్‌ల మాయాజాలంలో మాయమవుతున్న మమతలు
ఈ రోజుల్లో పిల్లలకు కథలు చెప్పేది నానమ్మ కాదు, యూట్యూబ్ అల్గారిథమ్ సూచించే ఆటోప్లే వీడియోలు. జోల పాటలు పాడేది తాతయ్య కాదు, స్పాటిఫై ప్లేలిస్ట్. ఇంట్లో పెద్దవాళ్ళు ఉన్నా, పిల్లలు వాళ్ళ దగ్గర కూర్చునే సమయం కుదించుకుపోతోంది. ఉమ్మడి కుటుంబాలు తగ్గి, న్యూక్లియర్ కుటుంబాలు పెరిగిన నేపథ్యంలో, చాలామంది తాతయ్య నానమ్మలు తమ మనవళ్లను వీడియో కాల్‌లోనే చూస్తున్నారు. స్క్రీన్ అవతల నవ్వే మనవడి మొహాన్ని చూసి సంతోషపడుతున్నా, ఆ చిన్ని చేతులను తాకలేని వేదన వారి కళ్ళల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
మరోవైపు, పట్టణాల్లోని ఉమ్మడి ఇళ్లలో కూడా ఒక వింత నిశ్శబ్దం అలుముకుంటోంది. ఇంట్లోనే ఉన్నా, ప్రతి ఒక్కరూ వారి వారి ఫోన్లలో మునిగిపోయి, పక్కనే కూర్చున్న పెద్దవారితో మాట్లాడే సమయం లేకుండా పోతోంది. తాతయ్య ఏదైనా చెప్పాలని ప్రయత్నిస్తే, “ఆగు తాతయ్య, ఒక్క నిమిషం” అనే మాటలే ఎక్కువగా వినిపిస్తున్నాయి. ఆ “ఒక్క నిమిషం” ఎప్పుడూ రాదు. షార్ట్ వీడియోల అల్గారిథమ్‌లు మన మెదడుకు క్షణక్షణం కొత్త ఉద్దీపన ఇచ్చేలా డిజైన్ చేయబడ్డాయి – నెమ్మదిగా, ఓపిగ్గా చెప్పే తాతయ్య కథకు ఆ వేగంతో పోటీపడే శక్తి ఉండదు. ఇది టెక్నాలజీ లోపం కాదు, దాన్ని మనం వాడుకునే విధానంలో వచ్చిన అసమతుల్యత.
టెక్నాలజీ శత్రువా, స్నేహితురాలా?
ఇక్కడే ఒక ఆసక్తికరమైన వైరుధ్యం కనిపిస్తుంది – అదే టెక్నాలజీ, సరైన రీతిలో వాడితే ఈ దూరాన్ని తగ్గించగలదు కూడా. విదేశాల్లో, వేరే నగరాల్లో ఉన్న మనవళ్లు వాట్సాప్ వీడియో కాల్, గూగుల్ డ్యుయో ద్వారా ప్రతిరోజూ తాతయ్య నానమ్మలతో ముఖాముఖి మాట్లాడగలుగు తున్నారు – ఇది పాతికేళ్ల క్రితం ఊహకు కూడా అందని సౌకర్యం. అలెక్సా, గూగుల్ హోమ్ వంటి స్మార్ట్ స్పీకర్లు ఒంటరిగా ఉండే వృద్ధులకు మందుల రిమైండర్లు ఇస్తూ, పాటలు వినిపిస్తూ ఒక చిన్న తోడుగా మారుతున్నాయి. వేరబుల్ హెల్త్ ట్రాకర్లు, ఫాల్-డిటెక్షన్ సెన్సార్లు వృద్ధుల ఆరోగ్యాన్ని ఎప్పటికప్పుడు పిల్లలకు తెలియజేస్తూ, భౌతిక దూరం ఉన్నా మానసిక భరోసా ఇస్తున్నాయి. అంతేకాదు, కృత్రిమ మేధ ఆధారిత యాప్‌లు ఇప్పుడు పెద్దవారి గొంతును, వారి కథలను రికార్డ్ చేసి, భవిష్యత్ తరాలకు అందించే డిజిటల్ ఆర్కైవ్‌లుగా మారుతున్నాయి. కొన్ని స్టార్టప్‌లు వృద్ధులకు సులభంగా అర్థమయ్యే, పెద్ద అక్షరాల, సింపుల్ ఇంటర్‌ఫేస్‌తో కూడిన యాప్‌లను ప్రత్యేకంగా రూపొందిస్తున్నాయి, తద్వారా వారు కూడా డిజిటల్ ప్రపంచంలో ఒంటరిగా మిగిలిపోకుండా ఉంటారు. సాంకేతికత సమస్య కాదు – దాన్ని బంధాలను దూరం చేయడానికి వాడుకుంటున్నామా, దగ్గర చేయడానికి వాడుకుంటున్నామా అన్నదే అసలు ప్రశ్న.
ఒంటరితనం అనే మౌన శత్రువు
వృద్ధాప్యంలో అత్యంత భయంకరమైనది అనారోగ్యం కాదు, ఒంటరితనం. పిల్లలు, మనవళ్లు దూరంగా ఉద్యోగాల కోసం వేరే నగరాలకు, దేశాలకు వెళ్ళిపోతున్న ఈ కాలంలో, ఎంతోమంది తాతయ్య నానమ్మలు పెద్ద ఇళ్లలో ఒంటరిగా మిగిలిపోతున్నారు. వారికి కావాల్సింది డబ్బు కాదు, ఆప్యాయత. ఒక ఫోన్ కాల్, ఒక చిన్న సందేశం, “ఎలా ఉన్నారు తాతయ్యా” అనే ఒక్క మాట – ఇవి వారి రోజుని వెలిగించగలవు. కానీ బిజీ జీవితాల మధ్య ఆ ఒక్క మాట కూడా కరువైపోతోంది. మానసిక వైద్య నిపుణులు చెప్పే మాట ప్రకారం, మనవళ్లతో సన్నిహిత సంబంధం ఉన్న వృద్ధులు మానసికంగా, శారీరకంగా ఎక్కువ ఆరోగ్యంగా ఉంటారు. అలాగే, తాతయ్య నానమ్మల ఆప్యాయత పొందిన పిల్లలు మానసికంగా మరింత స్థిరత్వంతో, సహానుభూతితో పెరుగుతారు. ఈ బంధం ఒక్కరికే కాదు, ఇరువురికీ అవసరం.
వృద్ధులకు తోడుగా రోబోలు
ఈ ఒంటరితనాన్ని పోగొట్టడానికి ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా టెక్ కంపెనీలు కూడా రంగంలోకి దిగుతున్నాయి. జపాన్ వంటి దేశాల్లో వృద్ధులతో సంభాషించే, వారి మందుల సమయం గుర్తుచేసే AI కంపానియన్ రోబోట్లు ఇప్పటికే వాడుకలో ఉన్నాయి. భారత్‌లో కూడా టెలీ-మెడిసిన్ యాప్‌లు, వృద్ధుల కోసం ప్రత్యేక హెల్ప్‌లైన్ యాప్‌లు రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. కానీ సాంకేతిక నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్న విషయం ఏమిటంటే – ఈ డిజిటల్ పరిష్కారాలు మనుషుల మధ్య నిజమైన స్పర్శకు, కంటికి కంటికి మాట్లాడే అనుభవానికి ప్రత్యామ్నాయం కాలేవు. అవి ఒక వారధిగా మాత్రమే ఉపయోగపడాలి, గమ్యస్థానంగా మారకూడదు.
ఇంకా ఆలస్యం కాలేదు
కానీ ఈ కథ అంతా నిరాశాజనకంగా ముగించాల్సిన అవసరం లేదు. ఇప్పటికీ ఎన్నో ఇళ్లలో ప్రతి ఆదివారం తాతయ్య మనవడికి క్రికెట్ నేర్పిస్తున్నారు. నానమ్మ మనవరాలికి వంట నేర్పిస్తూ, వంటతో పాటు జీవిత సూత్రాలు కూడా నేర్పిస్తున్నారు. కొందరు యువకులు ఈ టెక్నాలజీనే వాడుకుని, దూరంగా ఉన్న తాతయ్య నానమ్మలతో ప్రతి రోజూ వీడియో కాల్‌లో మాట్లాడుతూ, ఆ బంధాన్ని బతికిస్తున్నారు. మరికొందరు తమ తాతయ్య నానమ్మల కథలను మొబైల్‌లో రికార్డ్ చేసి, వాటిని కుటుంబ డిజిటల్ ఆల్బమ్‌గా, భవిష్యత్ తరాలకు వారసత్వంగా భద్రపరుస్తున్నారు – ఇది సాంకేతికతను సరైన దిశలో వాడుకోవడానికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణ.అసలు సవాలు టెక్నాలజీని వదిలేయడం కాదు, దానికి ఒక హద్దు గీయడం. భోజనాల బల్ల దగ్గర ఫోన్లు పక్కన పెట్టడం, వారానికి ఒక “నో-స్క్రీన్” గంట కేటాయించడం, పిల్లలకు స్మార్ట్‌ఫోన్‌తో పాటు తాతయ్య నానమ్మలతో గడిపే సమయం కూడా ఒక అలవాటుగా మారేలా చూడటం – ఇవి చిన్న అడుగులే అయినా, పెద్ద మార్పుకు నాంది కాగలవు. ఈ సెప్టెంబర్ 12న, తాతయ్య నానమ్మల దినోత్సవం సందర్భంగా చేయాల్సింది పెద్ద వేడుకలు కాదు. ఫోన్ కాసేపు పక్కన పెట్టి, వారి పక్కన కూర్చుని, వారి చిన్నప్పటి కథలు వినడం. వారి చేతి వంట తినడం. “నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను” అని మాటల్లో చెప్పలేకపోయినా, వారి చేతిని పట్టుకుని కాసేపు కూర్చోవడం చాలు. లేదంటే, కనీసం ఆ వీడియో కాల్ బటన్‌ నొక్కడం చాలు. ఎందుకంటే, ఆ ఒళ్లో ఇంకా చోటుంది – మనం వెళ్ళి కూర్చోవడమే మిగిలింది.
