2026 ఆగస్టు 26వ తేదీ, బుధవారం ఉదయం. నేపాల్-టిబెట్‌ సరిహద్దులోని రసువా జిల్లా, గ్యిరాంగ్‌ ప్రాంతాల్లో మామూలుగానే రోజు మొదలైంది. లారీ డ్రైవర్లు, స్కూలుకు వెళ్లే పిల్లలు, ప్రార్థనలు చేసుకునే యాత్రికులు, హిమాలయ సౌందర్యాన్ని చూడాలని వచ్చిన విదేశీ పర్యాటకులు — వీరిలో ఎవరికీ కొద్ది నిమిషాల్లో ఏం జరగబోతుందో తెలియదు.
ఉదయం సరిగ్గా 8:37 గంటలకు హిమాలయ పర్వత శ్రేణుల్లో భారీ శబ్దంతో ఏదో కుప్పకూలింది. కేవలం అరగంట వ్యవధిలోనే త్రిశూలి నదిలో నీటిమట్టం 9 మీటర్ల (30 అడుగుల) మేర పెరిగింది. గ్రామాలు, వంతెనలు, రహదారులు, జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టులు కళ్లముందే కొట్టుకుపోయాయి.
ఈ విపత్తులో 360 మందికిపైగా ప్రాణాలు కోల్పోగా, 1,400 మందికిపైగా గల్లంతయ్యారు. అసలు ఈ విధ్వంసానికి కారణం ఏమిటి? భూకంపమా, ప్రకృతి వైపరీత్యమా, లేక మానవ తప్పిదమా? వివరంగా చూద్దాం.
మొదట అనుమానించింది భూకంపం — కానీ నిజం వేరు
విపత్తు జరిగిన వెంటనే నేపాల్ ప్రభుత్వ వర్గాలు ఒక విషయాన్ని అనుమానించాయి — ప్రాంతంలో సంభవించిన భూకంప ప్రకంపనల వల్ల కొండచరియలు విరిగిపడి ఈ వరదలు వచ్చాయని. తొలుత ఇది 4.4 తీవ్రత గల భూకంపమని కూడా కొన్ని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
అయితే అమెరికా భూగర్భ పరిశోధన సంస్థ (USGS) జరిపిన విశ్లేషణలో నిజం బయటపడింది. ఆ ఉదయం నమోదైన ప్రకంపనలు భూకంపం వల్ల కాదని, హిమాలయాల్లో దాదాపు 5,200 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఒక భారీ హిమానీనదం (గ్లేసియర్‌) భాగం అకస్మాత్తుగా విరిగి కిందకు పడిపోవడం వల్లే ఈ ప్రకంపనలు ఏర్పడ్డాయని USGS స్పష్టం చేసింది. ఇవి రిక్టర్‌ స్కేలుపై 5.2 తీవ్రతతో నమోదవగా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న భూకంప కేంద్రాలు కూడా వీటిని గుర్తించాయి.
గ్లేసియర్‌ ఎలా విరిగిపడింది? శాస్త్రవేత్తల విశ్లేషణ
కెనడాలోని కాల్గరీ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డానియెల్‌ షుగర్‌ ఉపగ్రహ చిత్రాలను పరిశీలించి ఈ ఘటనపై కీలక విషయాలు వెల్లడించారు. లాంగ్‌టాంగ్‌-లిరుంగ్‌ పర్వతం ఉత్తర వైపున ఉన్న హిమానీనదంలో దాదాపు 600 మీటర్ల వెడల్పు గల ఒక భారీ మంచు దిమ్మె స్వచ్ఛమైన విరుపుతో వేరుపడిపోయింది. ఈ మంచు దిమ్మె సుమారు ఒక కిలోమీటరు ఎత్తు నుంచి నిటారుగా లోయలోకి దూసుకు వచ్చింది. ఈ ప్రక్రియలో ఏర్పడిన అపారమైన రాపిడి వల్ల మంచు వేగంగా కరిగిపోయింది. ఆ నీరు పర్వతంలోని రాళ్లు, మట్టితో కలిసి ఒక భారీ బురద-రాళ్ల ప్రవాహం (డెబ్రిస్‌ ఫ్లో)గా మారి, లెండే ఖోలా నదిలోకి ప్రవేశించింది. అక్కడి నుంచి భోటే కోసి నది మీదుగా త్రిశూలి నదిలో కలిసి దిగువ ప్రాంతాలను ముంచెత్తింది.మొత్తంగా ఈ వరద ప్రవాహం 100 కిలోమీటర్లకుపైగా దూరం ప్రయాణించింది. తొలి 65 కిలోమీటర్ల దూరంలోనే ఏకంగా 2,500 మీటర్ల ఎత్తు నుంచి కిందికి దూసుకువచ్చింది. ఇరుకైన లోయ ప్రాంతం కావడంతో వరద ఉధృతి మరింత తీవ్రమై, దారిలో ఎదురైన ప్రతిదాన్ని కబళించింది.
ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం ఎంత భారీగా జరిగింది?
నేపాల్ పోలీసుల లెక్కల ప్రకారం 360 మందికిపైగా మృతి చెందగా, మరో 1,400 మందికిపైగా గల్లంతయ్యారు. వీరిలో పలువురు విదేశీ యాత్రికులు, తీర్థయాత్రికులు కూడా ఉన్నారు. సరిహద్దుకు అవతల టిబెట్‌లోని గ్యిరాంగ్‌ ప్రాంతంలో చైనా అధికారులు కూడా పలు మరణాలు, గల్లంతైనవారి సంఖ్యను ప్రకటించారు.
నూవాకోట్‌ జిల్లాలో ఇళ్ల కప్పుల ఎత్తు వరకు బురద చేరుకుని, గృహాలు, వాహనాలు పూర్తిగా కూరుకుపోయాయి. అప్పర్‌ త్రిశూలి జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టు వద్ద చిక్కుకుపోయిన వందలాది మంది కార్మికులను సైన్యం రంగంలోకి దిగి రక్షించాల్సి వచ్చింది. నేపాల్-చైనాలను కలిపే ‘ఫ్రెండ్‌షిప్‌ బ్రిడ్జి’ కూడా ఈ వరదల్లో కొట్టుకుపోయింది. దిగువ ప్రాంతాల్లో వంతెనలు, రహదారులు, విద్యుత్‌ లైన్లు దెబ్బతినడంతో సహాయక చర్యలు కూడా తీవ్ర ఆటంకాలు ఎదుర్కొన్నాయి.
క్లైమేట్‌ ఛేంజ్‌ పాత్ర ఎంత? పర్మాఫ్రాస్ట్‌ కరుగుట కారణమా?
ఈ విపత్తు వెనుక వాతావరణ మార్పు (క్లైమేట్‌ ఛేంజ్‌) పాత్ర ఎంతవరకు ఉందన్న ప్రశ్నపై శాస్త్రవేత్తల్లో విస్తృత చర్చ జరుగుతోంది. ఆస్ట్రేలియాలోని మోనాష్‌ యూనివర్సిటీకి చెందిన ప్రొఫెసర్‌ ఆండ్రూ మెకింతోష్‌ దృష్టిలో ఇందుకు ప్రధాన కారణం ‘పర్మాఫ్రాస్ట్‌’ క్షీణించడం. ఏడాది పొడవునా గడ్డకట్టి ఉండే ఈ నేల, రాతి పొర పర్వతాలపై ఉన్న శిలలను, మంచును ఒక సహజ జిగురులా బంధించి ఉంచుతుంది. ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే హిమాలయ ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు రెట్టింపు వేగంతో పెరుగుతుండటంతో, ఈ పర్మాఫ్రాస్ట్‌ కరిగిపోయి పర్వతాల నిర్మాణ స్థిరత్వం దెబ్బతింటోంది.
ఐక్యరాజ్యసమితి 2023 నివేదిక ప్రకారం, గత మూడు దశాబ్దాల్లో నేపాల్ పర్వతాలు తమలోని మూడో వంతు మంచును కోల్పోయాయి. హిందూకుష్‌-హిమాలయ ప్రాంతంలో గ్లేసియర్లు కరిగే వేగం గత పదేళ్లతో పోలిస్తే 65 శాతం పెరిగింది. ప్రస్తుతం నేపాల్‌లో 2,000కుపైగా హిమనదీ సరస్సులు ఉండగా, వాటిలో 21 సరస్సులు ఎప్పుడైనా తెగిపోయే ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్నాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. దీంతో భవిష్యత్తులో ఇలాంటి హిమానీనద విపత్తులు (గ్లేసియర్‌ లేక్‌ అవుట్‌బర్స్ట్‌ ఫ్లడ్స్‌ – GLOF) మరింత తరచుగా సంభవించే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు.
మానవ తప్పిదం కూడా కారణమా?
కేవలం ప్రకృతి వైపరీత్యమే ఈ స్థాయి నష్టానికి కారణం కాదని, మానవ నిర్లక్ష్యం కూడా తోడైందని అమెరికాలోని నార్త్‌ ఈస్టర్న్‌ యూనివర్సిటీ పరిశోధకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. గత మూడేళ్లలోనే ఇదే నదీ వ్యవస్థపై ఇది మూడో పెద్ద వరద కావడం గమనార్హం.
మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో భాగంగా నేపాల్-టిబెట్‌ సరిహద్దు లోయల్లో రహదారులు, జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టులు, తనిఖీ కేంద్రాలు భారీగా నిర్మించడం వల్ల, సహజసిద్ధంగా ప్రవహించాల్సిన నదులకు తగినంత స్థలం లేకుండా పోయిందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఇరుకైన లోయల్లోనే జనావాసాలు, నిర్మాణాలు కేంద్రీకృతం కావడంతో వరద వచ్చినప్పుడు నష్ట తీవ్రత రెట్టింపైంది. ఇందుకు తోడు, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు (ఎర్లీ వార్నింగ్‌ సిస్టమ్స్‌) సరిగా లేకపోవడం, సరిహద్దు దేశాల మధ్య సమాచార మార్పిడి లోపించడం వంటి అంశాలు కూడా ఈ విషాదాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేశాయని విశ్లేషకులు పేర్కొంటున్నారు.
ఇది కేవలం ఒక ప్రమాదం కాదు — భవిష్యత్తుకు హెచ్చరిక
నేపాల్-టిబెట్‌ సరిహద్దులో సంభవించిన ఈ వరద విలయం కేవలం ఒక ప్రకృతి విపత్తు కథ మాత్రమే కాదు, వందలాది కుటుంబాల కన్నీటి గాథ కూడా. హిమాలయాల్లో పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, కరుగుతున్న హిమానీనదాలు, బలహీనపడుతున్న పర్మాఫ్రాస్ట్‌ పొరలు భవిష్యత్తులో మరిన్ని ఇలాంటి విపత్తులకు దారితీసే అవకాశం ఉందని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.వాతావరణ మార్పు ప్రభావాలను తగ్గించడంతోపాటు, ప్రమాదకర లోయ ప్రాంతాల్లో నిర్మాణాలపై నియంత్రణ, పటిష్టమైన ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థల ఏర్పాటు అత్యవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. లేకుంటే, ప్రకృతి ప్రకోపానికి మానవ నిర్లక్ష్యం తోడైతే భవిష్యత్తులో ఇంతకంటే భయానక పరిణామాలు ఎదురయ్యే ప్రమాదం ఉంది.
